کلاس بندی اتوکلاو

فهرست عنواین

انواع دستگاه اتوکلاو

قبل از آنکه به بررسی نحوه کلاس بندی اتوکلاو بپردازیم به بررسی دستگاه اتوکلاو (به انگلیسی: Autoclave) می پردازیم. اتوکلاو دستگاهی است که از آن برای ضدعفونی کردن وسایل و موادی که در دما و فشار بالا کار می ­کنند  استفاده می کنند. لازم به ذکر است که موادی که بسیار سریع تبخیر می­ شوند، مثل اتانول و کلروفوم، موادی که اشتعال پذیر هستند، مواد خورنده مثل اسیدها، حلال ­ها و مواد رادیواکتیو نباید اتوکلاو شوند. مواد و نمونه­ ها باید در ظروفی قرار گیرند که بخار و حرارت توانایی انتقال داشته باشند و نباید در ظروف کاملاً محکم بسته شود تا بخار بتواند انتقال پیدا کند.

اتوکلاو

   شکل 1 شمایی از  دستگاه اتوکلاو

دستگاه اتوکلاو در سال 1879 توسط چارلز چمبرلند اختراع شد. واژه اتوکلاو از ترکیب دو واژه­ی (auto) در زبان یونانی به معنی خودکار و (clavis) در زبان لاتین به معنی کلید قفل شونده تشکیل شده است. در گذشته میکروارگانیسم­ های مضر را با استفاده از موادی مثل الکل­، آب جوش و پراکسید هیدروژن ضد عفونی می­ کردند. اگرچه این مواد کاربرد زیادی دارند، اما برخلاف اتوکلاو ها نمی­ توانند هر نوع میکروارگانیسمی را از بین ببرند.

جهت خرید و اطلاع از قیمت های بروز انواع اتوکلاو (آزمایشگاهی – بیمارستانی – دندانپزشکی – آرایشگاهی و…) با کارشناسان ما در مجموعه رویان ایران تماس بگیرید. شماره تماس: 6417 814 0912

با اتوکلاو بیشتر آشنا شوید

برای آشنایی بیشتر با دستگاه اتوکلاو ویدئوی زیر را ببینید:

جهت خرید انواع اتوکلاو کلیک کنید

نحوه ­کار دستگاه اتوکلاو آزمایشگاهی

در اتوکلاو از حرارت مرطوب یعنی بخار استفاده می ­شود و به دلیل بخار فراوان و فشار زیادی که وجود دارد همزمان می ­توانند باعث استریل سازی  مواد و وسایل شوند. به طور معمول اتوکلاو در دمای 121 درجه­ی سانتیگراد و فشار 15 عمل می­ کند که زمان استریل سازی توسط این دستگاه بسته به نوع ماده، خصوصیات فیزیکی و مقدار آن متغیر است.

مواد و نمونه­ ها باید در ظروفی قرار گیرند که بخار و حرارت توانایی انتقال داشته باشند و باید در ظروف شل بسته شود تا بخار بتواند انتقال پیدا کند. پس از اتمام اتوکلاو تا زمانی که فشار بالاست و یا دما  بالاتر از 80 درجه­ ی سانتیگراد است نباید به هیچ عنوان در اتوکلاو را باز کرد.

تمام مواد غیرعفونی و عفونی آلوده شده با عوامل بیولوژیک شامل بقایای نمونه‌ های محیط کشت، پاتوژن‌ های رشد کرده، سلول‌ های انسانی، حیوانی و گیاهی، مواد آلوده شده به مدفوع انسان یا حیوان، محصولات خونی انسان و حیوان می ‌توانند اتوکلاو شوند.

موادی مثل داروهای سرطان‌ زا، رادیو ایزوتوپ ‌ها، مواد شیمیایی سمی، مواد شیمیایی قابل تبخیر یا هر ماده خطرناک دیگری که ممکن است در اثر حرارت تبخیر شود و انتشار یابد را نمی ­توان اتوکلاو کرد. به طور کلی مواد قابل اشتعال، واکنش پذیر و خورنده، سمی یا مواد رادیو اکتیو نباید اتوکلاو شوند. 

بخار عامل اصلی استریل سازی توسط دستگاه اتوکلاو است و از مهمترین مزایای استریل سازی توسط این دستگاه می­ توان به این موضوع اشاره کرد که این دستگاه زمان و گرمای کمتری را نسبت به دیگر دستگاه­ های  استریل ساز برای ضدعفونی کردن مصرف می ­کند و دلیل آن وجود ظرفیت بخار برای انتقال انرژی است. اتوکلاو ها معمولاً استوانه ­ای هستند و دلیل آن این است که استوانه­ ها  قادر به تحمل فشار شدیدتری نسبت به مکعب ­ها هستند که لبه­ ی آن ­ها ضعیف بوده و به راحتی شکسته می­ شوند.

اتوکلاو از نظر درجه بندی حرارت به دو دسته زیر تقسیم می­شود:

  • محدوده­ درجه بندی بالا در بازه­ 250 تا 274 درجه­­ فارنهایت ( 132 تا 134 درجه­ سانتیگراد) قرار دارد.
  • محدوده­ درجه بندی پایین در بازه­ی 250 تا 254 درجه­  فارنهایت (121 تا 123 درجه­ سانتیگرارد قرار دارد)

عیب یابی دستگاه اتوکلاو

نحوه کلاس بندی اتوکلاو

اتوکلاو­ها دارای 3 کلاس هستند: کلاس N، کلاس S و کلاس B

  • دستگاه اتوکلاو کلاس N برای ابزارهای جامد بدون پوشش است.
  • دستگاه اتوکلاو کلاس Sمانند کلاس N برای ابزارهای جامد است با این تفاوت که هم برای وسایل پوشش دار و هم برای بدون پوشش و وسایل سوراخ دار مورد استفاده قرار می ­گیرد.
  • دستگاه اتوکلاو کلاس B علاوه بر تامین تمام پوشش­ های کلاس N و S، مواد نساجی را هم پوشش می­ دهد.

اتوکلاو کلاس N

اتوکلاو کلاس N می ­تواند  ابزارهای جامد بدون پوشش را استریل کند و قادر به استریل کردن وسایل پوشش دار و حفره دار نیست. اتوکلاو رومیزی کلاس N برای استریل سازی مایعات و مواد دور ریختنی مورد استفاده قرار می ­گیرد. دمای حرارت دستگاه برای استریل کردن یکنواخت می ­باشد و به هیچ عنوان آسیبی به مواد نمی ­رساند از این رو برای استریل کردن پلاستیک ها، نمونه­ های آلوده و محیط کشت هم استفاده می ­شود. بدنه­ این نوع از اتوکلاو از استیل و با پوشش رنگ است و چمبر داخل آن از جنس استنلس استیل ضد زنگ است. این نوع اتوکلاو دارای سیستم کنترل کننده است که توسط آن میزان سطح آب مخزن، فشار و دما را کنترل و بررسی می­ کند و اگر مشکلی ایجاد شود به صورت اتوماتیک آن­ ها را غیر فعال می ­کند. اتوکلاو  رومیزی کلاس N در حجم­های 11-22-44 لیتری وجود دارد. رنج دمایی آن از 110 تا 135 درجه­ سانتیگراد می ­باشد. دقت دمایی آن 1/0 درجه­ سانتیگراد در 121 درجه­ سانتیگراد است. میزان فشار آن  4/0 تا 3/2 کیلوگرم بر سانتی متر مربع می ­باشد و زمان استریلیزاسیون آن  از 0 تا 99 دقیقه است .

 اتوکلاو کلاس B    

اتوکلاو کلاس B کوچک هستند اما توان و کاربرد آن ها با دستگاه های بزرگ صنعتی قابل مقایسه است. حرف B نماد نام کلی دستگاه به معنای استریل کننده های قوی و کوچک است این نامگذاری به این دلیل است که با حجم کوچک، کار استریل سازی را به خوبی انجام می دهد. هر وسیله ای می تواند توسط این دستگاه استریل شود، این امر شامل اجسام تو خالی و دارای بسته بندی و پارچه و منسوجات و غیره می شود. این وسیله ها می توانند دارای دسته نگهدارنده، پره های چرخنده و غیره  باشند. این دستگاه دارای دو مرحله وکیوم اولیه و ثانویه است و در نتیجه برای خشک کردن وسایل در حال استریل سازی و تسریع روند اتوکلاو شدن مناسب می باشد.

اتوکلاو

   شکل ۲ شمایی از  دستگاه اتوکلاو کلاس B

اتوکلاو کلاس S

اتوکلاو کلاس S حد واسط دو دسته اتوکلاو N و B هستند. این دستگاه ها با چندین بار استفاده از فشار بخار، عمل تخلیه هوا را قوی تر از کلاس N انجام می دهند اما توانایی استریل سازی آن ها محدود است و توانایی استریل نمودن پارچه و سایر منسوجات را ندارند.

مدل های مختلف دستگاه اتوکلاو

باتوجه به کاربردهای مختلف اتوکلاو این دستگاه در چهار مدل تولید می شود که در این مقاله به بررسی آن می پردازیم:

اتوکلاو آزمایشگاهی

اتوکلاو آزمایشگاهی یا همان کلاس N سطلی جهت استریل کردن سطح شیشه آلات آزمایشگاهی و مواد مورد استفاده در آزمایشگاه به کار می رود. قدرت این نوع اتوکلاو ها به نحوی است که نمی توانند بافت داخل برخی از لوازم را استریل کنند و نیاز به اتوکلاو های کلاس B داریم.

اتوکلاو بیمارستانی

اتوکلاو های بیمارستانی جهت استریل سازی مواد و تجهیزات دارای بسته بندی مورد استفاده قرار میگیرد. فشار کاری ۲ بار و دما ۱۳۶ درجه سلسیوس می باشد. تخلیه هوای موجود در داخل تجهیزات داخل اتوکلاو به وسیله یک پمپ مکنده وکیوم برای سرعت بخشی به فرآیند صورت می پذیرد. این اتوکلاو ها که به جهت ضدعفونی زباله های بیمارستانی نیز استفاده می شود معمولا در حجم های ۱۳۰ تا ۳۰۰ لیتری مورد استفاده قرار میگیرد.

اتوکلاو کلینیکال

اتوکلاو های کلینیکال در کلاس بندی اتوکلاو ها از نوع کلاس B محسوب می شوند که در حجم های ۶۰ تا ۱۰۰ لیتری با قابلیت استریل سازی تجهیزات آزمایشگاهی با بسته بندی در صنعت استریل سازی ماسک های تنفسی نیز مورد استفاده قرار میگیرند.

اتوکلاو دندانپزشکی

اتوکلاوهای دندانپزشکی کلاس B با حجم ۱۸ تا ۳۰ لیتری از کوچکترین انواع اتوکلاوهایی هستند که با قابلیت استریل سازی الیاف پارچه و سطح تجهیزات شیشه ای و فلزی در اتاق های عمل و مراکز دندانپزشکی مورد استفاده قرار میگیرند.

اتوکلاو آرایشگاهی

اتوکلاو آرایشگاهی دستگاهی است که توسط اشعه فرابنفش UV دستگاه ها، ابزار و وسایل را استریل می کند و در صورت وجود هرگونه بیماری، میکروب و  آلودگی  سبب از بین رفتن آن ها و مانع از انتقال آن ها به فردی دیگر می شود.

مراحل استریل سازی اتوکلاو

به طور کلی ، اتوکلاو با استفاده از بخار اشباع شده تحت فشار حداقل 15 psi در دمای 121 درجه سلسیوس در مدت زمان 30 دقیقه کار می کند. موارد زیر مراحل قابل انجام در هنگام اجرای اتوکلاو است:

۱.قبل از شروع استفاده از اتوکلاو ، باید موارد باقی مانده از آخرین چرخه اتوکلاو بررسی شود.

۲.آب درون محفظه باید به میزان کافی قرار داده شود.

۳.موادی که باید استریل شوند در داخل محفظه قرار می گیرند.

۴.سپس درب بسته می شود و پیچ ها محکم می شوند تا از المنت برقی روشن می شود.

۵.شیرهای اطمینان برای حفظ فشار مورد نیاز در محفظه تنظیم می شوند.

۶.به محض جوش آمدن آب داخل محفظه ، مخلوط آب و هوا اجازه می یابد تا از طریق لوله تخلیه خارج شود تا تمام هوای داخل آن جابجا شود. با قطع شدن حباب ها از لوله ، می توان از جابجایی کامل هوای داخل اتوکلاو اطمینان حاصل کرد.

۷.سپس لوله تخلیه هوا بسته شده و بخار داخل آن اجازه می یابد تا به سطح مطلوب برسد (در بیشتر موارد 15 پوند)

۸.به محض رسیدن فشار به مقدار مطلوب ، شیر تنظیم فشار باز می شود تا فشار اضافی محفظه برداشته شود.

۹.بعد از رسیدن به فشار مطلوب ، اتوکلاو برای یک دوره زمانی در فشار کاری مناسب عملیات استریل را انجام می دهد، که در بیشتر موارد ۳۰ دقیقه است.

۱۰.اکنون هیتر برقی خاموش می شود و اجازه می دهد اتوکلاو خنک شود تا جایی که فشار داخل تا فشار جو کاهش یافته است.

۱۱.سپس لوله تخلیه باز می شود تا ورود هوا از خارج به اتوکلاو امکان پذیر شود.

۱۲.سرانجام درب اتوکلاو باز شده و مواد استریل شده از محفظه خارج می شوند.

مواردی که می توانند اتوکلاو شوند

در حالت کلی تمام تجهیزات و وسایل به جز مواد عفونی آلوده به بقایای نمونه های محیط کشت، پاتوژن های رشد کرده، سلول های انسانی، حیوانی و گیاهی و مواد آلوده شده به مدفوع انسان یا حیوان می توانند اتوکلاو شوند.

برای اتوکلاو کردن مواد عفونی نیز باید آنها را در ظروف غیر قابل نشت جمع آوری کرد و پس از اتوکلاو شدن به صورت ترکیب یک به ده با وایتکس در سیستم فاظلاب دور ریخته می شوند.

مواردی که نمی توانند اتوکلاو شوند

مواد قابل اشتعال، سمی، رادیواکتیو، داروهای سرطان زا، رادیوایزوتوپها، مواد شیمیایی سمی، مواد شیمیایی قابل تبخیر و هر ماده خطر ناک که قابلیت تبخیر شدن را داشته باشد نمی توان اتوکلاو کرد.

نکاتی برای بهینه سازی اتوکلاو

  •  بیشتر از ۷۵٪ محفظه اتوکلاو پر نشود.
  • مواد و وسایل نوک نیز باید در ظروف مخصوص قرار داده شوند تا در همان بسته بندی در زباله قرار گیرند.
  • کیسه ها و شیشه های مورد نظر برای توکلاو باید به صورت بسته بندی شل و آزاد باشند تا جریان بخار بتواند به راحتی در داخل آن جریان یابد و عملیات استریل سازی به خوبی صورت گیرد.
  • وسایل و لوازم مورد نظر به نحوی قرار گیرند که بخار به تمام نقاط آنها برسد.
  • ظروف شیشه ای باید به نحوی قرار گیرند که هوای داخل محفظه بتواند تخلیه شود و جای خود را به بخار دهد.
  • بخار آب نمی تواند چربی را استریل کند چون قابلیت نفوذ در آن را ندارد، لذا وسایل آغشته به چربی باید به نحو دیگری استریل شوند.
  • ظروف شیشه ای و فلزی حاوی مایع نباید پر باشند چراکه در حین اتوکلاو شدن و رسیدن به دمای جوش مایع از ظرف خارج می شود، لذا همیشه نیمی از ظروف را خالی بگذارید.
  • برای جلوگیری از رسوب در داخل اتوکلاو توصیه می شود از آب مقطر بهره بگیرید.
  • سطح آب درون دستگاه باید به نحوی باشد که لوازم و وسایل شما خیس نشوند.
  • پیچ های فشار اصلی دستگاه باید به صورت پیچ های روبه روی هم محکم شوند تا از خروج بخار ممانعت شود.
  • فشار مناسب جهت اتوکلاو ۱۵ psi و حرارت مناسب ۱۲۱ درجه سلسیوس می باشد.
  • اتوکلاو سازی متناسب با ماده های مختلف در دما و فشار خاصی صورت میگیرد و زمان و دمای بیشتر در پروسه استریل سازی بی تاثیر است.
  • ترجیحا باید اتوکلا در داخل آزمایشگاه قرار داشته باشد در غیر اینصورت باید برای حمل وسایل از بسته بندی استریل استفاده کرد تا نشتی رخ ندهد.
  • برای باز کردن درب اتوکلاو به خصوص اگر محلول داخل اتوکلاو باشد، بهتر است ابتدا باخاموش کردن هیتر اجازه دهید تا دمای داخل اتوکلاو کم شود و بخار و فشار داخل اتوکلاو کاهش یابد و به فشار محیط برسد و سپس درب دستگاه را به آرامی باز کنید.
  • در هنگام باز کردن درب دستگاه باید مراقب صورت و دست خود در برابر بخار داغ باشید تا دچار سوختگی نشوید.

سخن پایانی

در این مقاله سعی کردیم به بررسی انواع کلاس بندی اتوکلاو به تفضیل بپردازیم. جهت مشاهده محصول اتوکلاو می توانید به فروشگاه اینترنتی رویان ایران مراجعه فرمائید.

منبع : رویان ایران | بزرگترین مرجع تخصصی تجهیزات آزمایشگاهی کشور

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن

فرم درخواست مشاوره